Non somos ferro, senón madeira nobre

Reflexións en torno á imaxe dunha aula abandonada

Tráiovos unha fotografía de Gade Escale. É a escola. Unha das aulas abandonadas. Non recordo en cal dos cursos estudei nela. Detrás, a dereita, vedes as aulas que non se remataron. Senegal progresa, é certo. Pero tamén hai cousas que non cambian e podrecen. Son as condicións materiais de parte das nosas vidas.

Vedes a pobreza nesa aula? Xa sei que podería ser un galpón da outra punta do mundo. Pero é alí, ás portas do deserto. Vedes pobreza e adiviñades o que pasa? Faltan recursos para manter os servizos. Abandónanse as aulas non porque non haxa alumnos, senón pola falta de profesores.

Vedes o cemento e o ferro? Non hai cristais na xanela, nunca os houbo, nin nos hai nas clases en uso. Vedes o ferro oxidado. Porque o ferro non é bo material para estas condicións climáticas. O cristal é caro, rompe máis fácil, pero co ferro pásase calor. O mellor sería utilizar o aluminio. Pero é caro. Tamén sería mellor utilizar madeira para as paredes. Pero a que hai por aquí non sirve, esmiúzase como po. A do baobab non serve. Se cortas, é como area.

Cando se construíu esta escola decidiuse que os materiais foran duradeiros. Pasaron moitos anos e as edificacións seguen en pé. Non tivemos que cambialas cada ano, coma as casas cando se facían de tallos e palla. Vedes a diferenza entre a pedra e o ladrillo nas vosas casas?

A escola é un conxunto de edificios dos anos sesenta. Nunca houbo mantemento. E moito menos, servizo de limpeza. Son profesores e as nenas e os nenos quen varren a escola ao principio das clases para tirar herbas e espiñas que poidan mancar aos pequenos.

Apenas recordo algunha lixeira reforma. Así que esta escola era mellor cando eu era neno que agora que son meus fillos nenos.

Recordo os partidos de fútbol no patio. Esa area que vedes aí. A loita, os xogos, Pelé, Tostão, e despois Cruyff. Hoxe son Messi, Cristiano… Os ídolos non cambiaron moito. Evolucionou a docencia. Agora as leccións achéganse máis a realidade do día a día. Non se fala tanto de Francia e do que lles pasa aos franceses. Senegal é un país culturalmente máis independente. Do boca a boca pasamos aos móbiles e a televisión. Hai cousas boas na globalización. Cambiaron as mentes. Pero non as condicións materiais.

Penso nun país coma Xapón, que gusta de defender e vivir a cultura propia. Que saíu da miseria despois da guerra afirmando na memoria, peneirando o bo e o malo das cousas que viñan de fóra. Nas aldeas de Senegal hai hoxe pan e peixe a diario.

Pero o deserto e a pobreza seguen sobre nós. Oxidándonos. Porque non somos ferro, senón madeira nobre. As condicións materiais sempre foron duras, pero antes eramos máis fortes.

Artigo publicado no Sermos Galiza: http://www.sermosgaliza.gal/opinion/cheikh-faye/non-somos-ferro-senon-madeira-nobre/20170321180747055897.html


 

“Ser modou modou” camiño do prelo

Esta fin de semana recibín una nova moi estimulante. O resultado do meu esforzo destes dous anos vai verse recompensado coa publicación dun libro. Ser modou modou é o título. Nel recóllense parte das entradas publicadas aquí e algún texto inédito, cun marabilloso prólogo de María Xosé Bravo. Esta fin de semana tiven a ocasión de facer unha pequena promoción na Coruña, onde empezou todo no seo do Bloque Nacionalista Galego que celebraba a súa asemblea nacional na que topei moitas amigas e amigos. Aquí vos deixo as fotos cos rostros máis coñecidos. Grazas por tantas atencións a este e aos outros senegalegos.

Nesta ligazón tedes a portada e un pequeno adianto do libro: http://tenda.as-pg.gal/catalogo/ser-modou-modou;jsessionid=D78205BA425B4808D0D7A99153FCC39C


 

Kër – casa

O luns asistín á proxección aquí no barrio dunha película documental sobre inmigrantes senegaleses e a venda ambulante. Titúlase Kër (Casa).

No sentido común do termo, kër significa casa en wolof. Pero nun significado máis amplo, engloba á esposa e ás fillas e aos fillos. Para nós mesmo ten connotacións maiores até incluír a toda a xente que vive na casa, en xeral son familiares.

Kër é unha palabra polisémica, tamén significa responsabilidade. Dalgún xeito, toda a xente que vive baixo un mesmo teito depende de un cabeza de familia. O pai de familia é o que ten que facerse cargo de todas as necesidades dos membros da familia. O fillo maior será o seu substituto, e empeza a asumir responsabilidades a partir dos dezaoito anos de idade ou antes. Debe estar preparado.

Son as necesidades da kër as que empurran ao pai de familia ou a seu fillo maior a emigrar. Eles teñen sentido da responsabilidade. A emigración é unha aventura, e por iso normalmente son os homes os primeiros en emigrar. E ao chegar a Europa, o normal e ter que dedicarse a venda ambulante mentres aprenden o idioma e buscan un traballo mellor.

No coloquio posterior á proxección, Samba, un dos protagonistas, dixo que ao principio pasárao tan mal que un día chamou ao pai para dicirlle que ía volver a Senegal. O pai non o deixou. E Samba queixase. Pero temos que entender aos dous.

Para o pai, o regreso de Samba tivera sido un fracaso da familia, económico e moral. Samba saíu asumindo a súa responsabilidade, pero si regresaba coas mans baleiras non solucionaba ningún problema á familia.

O que lle sucedeu a Samba é moi habitual. Puido pensar que sería fácil saír do Senegal, chegar a Europa, encontrar un bo traballo, gañar cartos, levalos para a casa, arranxar os asuntos da familia e despois comprar unha casa propia. Samba está decepcionado porque as cousas xa non suceden así.

Emigrar é sufrir. E inda que moitos contan o sufrimento que pasan en Europa, ti velos que veñen con algo de cartos e volven marchar e volven vir con un pouco más, e deixas de pensar no que che contaron de sufrir e queres saír ti tamén.

Emigrar é sufrir. É lóxico que algúns mozos non reparen niso, todos estamos dispostos a sufrir se consegues levar algo de cartos para alá, para axudar na casa.

O significado da palabra kër encolle. Hai moitos mozos que xa din abertamente que eles non poderán asumir (mesmo se quixeran) a responsabilidade que asumiron seus pais.

Isto obedece a cambios na estrutura económica que fan que as familias tamén encollan. Até non hai moito tempo, o poder económico da familia medíase polo número de fillos: a máis fillos, máis man de obra. Isto pasaba no mundo rural. Mais hoxe, o modo de vida das cidades está trasladándose tamén ao rural. O que quero dicir é que agora faise preciso comprar todo, ir a tenda para comprar comida, roupa e case todo o que cubre as necesidades e que antes se producía na casa. Agora os fillos son unha carga, non unha axuda.

Cando eu era neno pola noite xantaba cuscús e reservaba algo para o almorzo. Hoxe os nenos precisan un pouco de diñeiro para comprar algo para o almorzo na escola. Sucede que as necesidades aumentaron. A responsabilidade estoupa en parte por iso. Si eu dou para manter aos meus fillos, pode que xa non dea para manter tamén aos do parente que vive na mesma casa.

A Samba diríalle que lle toca sufrir, coma antes sufriron os seus. É preciso sufrir para chegar a conseguir algo. A vida dos pobres é así. Diríalle que non se enfade co pai, que o seu pai fixo o que faría calquera outro pai: axudar ao fillo a que se enfronte ás dificultades. Emigración é valentía. Asumir as túas responsabilidades (kër) tamén é valentía.


 

A partida de caza

Caza en wolof dise reub. Alegría, beg. Carne, yaap. Abundancia, bari. E xuntos dise ñiep.

Lembro a miña infancia. Hai días que me quedaron gravados na memoria. Sucedía durante a estación de chuvias. Tres ou catro meses. Cada luns. Era o día de descanso para os campesiños. O domingo facíase moito traballo. Nós, os nenos, apurabamos para completar as nosas tarefas: recoller herba para os animais. Quedaba feito para o luns. Porque o luns era o día que saiamos de caza. Eran partidas de moita xente: todos os rapaces de aldea. Organizadas polos máis maiores, as partidas comezaban as dez da mañá porque había que durmir ben, descansar dos esforzos da xornada do día anterior, e tamén para chegar a tempo coa caza para a comida. Non importaba que fixera sol ou chovera. Os maiores buscaban algunhas pezas nas súas guaridas, como ratas palmista e outros roedores. Os máis novos andabamos con paus e ao lado dos cans. As veces camiñabamos lonxe da aldea. Cazabamos esquíos, coellos, ourizos e algún réptil comestible. Hai ratas perigosas. Cando morden, teñen veleno e podías contraer a rabia. En África ocorren cousas misteriosas. Así que as veces, un curandeiro quítache o veleno simplemente colocándote o seu pucho ou os seus zapatos.

A mañá estirábase até a unha. A esa hora recollíamos as capturas e regresabamos á aldea, a unha das casas onde as mozas preparaban o botín para a que sería a cea desa noite. O xantar tiñámolo xuntos, cada un coa súa comida, pero todos baixo a mesma árbore na zona de caza.

Ao remate, íamos outra vez de caza. Pola tarde, estabamos cansos, pero todo o mundo seguía camiñando e cazando. O rito esixe matar aos animais cortándolles o pescozo, pero en moitos casos non nos arriscabamos a collelos vivos. Unha vez capturei unha especie de lagarto, saqueino do burato dunha árbore turrándolle da cola. Remateino cun pau de punta de ferro. Non tiñamos medo. Era divertido. O mellor día da época de plantación.

As partidas regresaban a aldea arredor das seis. As mozas tiñan que ter tempo para preparar a caza da tarde. Mentres limpaban os animais, os rapaces íamos a lavarnos. Elas ocupábanse. Despois esperabamos un rato e xa caendo o sol empezaba a cea común. A cea era un festín de carne. So carne. Moi abundante. Daquela a carne non era unha comida rara, por cara, e a da caza era fresca. Os luns terminaban así nunha festa. O martes había que volver ao traballo.

Fatilicu beg a gam leeg yaap wu doy vow reub nun ñiep (Recordo a alegría de comer a carne da caza abundante todos xuntos).

A vida na aldea era unha vida moi alegre para as nenas e os nenos. Facíanse moitas cousas en común. Hoxe mesmo os meus fillos máis pequenos seguen gozando dalgunha destas tradicións. Pero as partidas de caza son raras.


 

399 euros

A asistente social do Concello di: a documentación que precisa é: o DNI, a Vida laboral, un informe da Seguridade Social conforme a que non estea a recibir outras axudas, un certificado do Servizo de Emprego de que cumpre coas súas obrigas como demandante de emprego, un histórico das axudas percibidas que tamén pode emitir Emprego, outro de Facenda respecto de que non ten débedas (este podémolo tirar de internet), o documento do Padrón e un contrato de aluguer a seu nome.

Consigo levar todos os papeis dos sete primeiros requisitos e despois estou unha mañá na cola de Servizos Sociais.

Seguir lendo

Punto morto

Pregúntanme en Senegal se terminaron os tempos malos, coma pedindo un balance da crise; porque os emigrantes inda conservamos certo prestixio malia que xa pasou a época na que a emigración era considerada o gran remedio contra a miseria, e por iso as familias elixían ben a quen mandaban cara ao norte. As experiencias foron terribles e hoxe xa se sabe que no norte tamén se fixo difícil a vida dos pobres. A crise tivo moita culpa. Seguir lendo

Como a miña vida cambiou de cor, por Sofía Alfaya

Todo comezou unha tranquila tarde de domingo, o 3 de agosto de 2015. Un rapaz saudoume como se fixera tempo que non me vira.

Coñecémonos? –preguntei–.

Ti non es a rapaza aquela que…?

Non. Eu non era a rapaza aquela que el coñecía. Tal vez lles pase cos brancos como a algúns brancos con eles: todos parecemos iguais. Non nos coñeciamos, pero a partir dese momento xa si, porque comezamos a falar, e falamos moito, e en días sucesivos. A partir dese encontro, comecei a coñecer a máis e máis senegaleses. De pronto, decateime de cantos senegaleses viven na Coruña! Ata entón, nunca me fixara que tantos!

Atopábame moi a gusto entre eles. Para min, eran xente natural, sa, sinxela, tranquila, respectuosa, xenerosa, solidaria, agradecida, alegre e pacífica. E así foi como coñecín a Birame Samb, xa volo presentaron neste blog. Ante todo, unha boa persoa con ganas de ser mellor cada día. E pronto tratei cos rapaces que comezaron a convivir con el. Eu visitábaos case a diario, axudáballes co idioma, e con calquera outra cousa que estivera na miña man (dúbidas, trámites, documentos, recargas…). Eu pola miña parte comía ou ceaba a miúdo con eles. Todos xuntos, de roda dunha fonte ateigada de comida senegalesa, frecuentemente a base de arroz, verduras (cebola, cenorias, repolo…) e peixe ou polo.

Pasabámolo moi ben, riamos moito e aprendiamos moitos. E tamén pasabamos momentos difíciles, xa que a vida dun inmigrante sen papeis non é doada para ninguén. Ás veces falábanme das súas respectivas viaxes, das súas vidas en Dakar, e das dificultades aquí. A maioría dedicábanse a vender nas rúas de Coruña (zapatillas de deporte, principalmente), con mellor ou peor sorte. O clima coruñés non favorecía o negocio, especialmente no duro inverno.

Pouco a pouco, un a un, foron marchando, en busca de oportunidades: Barcelona, Huelva, Murcia… para traballaren na pesca, na recollida de froita ou na venda ambulante. Actualmente mantemos o contacto, falamos por teléfono de vez en cando, pero o importante é que nos levamos e nos levaremos para sempre no corazón. Eu a eles e eles a min.

E así foi como a miña vida cambiou de cor.

sofia-birame-e-uns-amigos-senegalegos